و بادها را بشكند ؛ و چون در روغن گل حلّ كرده ، نيم گرم در گوش چكانند ، درد گوش را كه از سردى باشد ، مفيد آيد ؛ و چون كوفته و بيخته ، به عسل بسرشند و بر قضيب طلا كنند ، نعوظ تمام آرد ؛ و چون به گلاب يا آب سوده ، در چشم كشند ، بياض را ببرد ؛ و چون زن فرزجه ساخته ، بردارد ، نشف رطوبات رحم كند ؛ و شربتى از او يك درم تا دو درم است ، و بدلش به وزن آن ملح يا ملح اندرانى . بوش دربندى : « 2 » سرد و خشك است در آخر درجهء اوّل ؛ و چون به آب عنب الثّعلب سوده ، بر نقرس گرم طلا كنند ، سودمند آيد ؛ و بدلش ماميثا يا حضض باشد . بهرامج : به پارسى بيدمشك برّى گويند . طبعش معتدل است . شكم براند و رياح غليظ در هر عضوى كه باشد ، خاصّه در سر ، تحليل دهد و خفقان را نفع رساند و دردسر كه از صفرا بود ، ساكن گرداند . بهمن : دو نوع است : سرخ و سفيد ؛ بهترينش سفيد بود . گرم و خشك است در دويم ، و گويند گرم و تر است در اوّل . دل را قوّت دهد و منى بيفزايد و باه برانگيزد و فربه آرد و سنگ مثانه بريزاند ؛ و شربتى از او يك درم ؛ و مضرّ است به سعال ، و مصلحش انيسون است ، و بدلش به وزن آن تودرى ، و نيم وزن آن لسان العصافير است . بيض : به پارسى تخم‌مرغ گويند و به هندوى انده گويند . بهترينش تخم‌مرغ خانگى است . زرده‌اش گرم و تر است . چون نيم‌برشت كرده ، خورند ، زودتر هضم شود و غذاى بهتر دهد و سرفه را سودمند آيد و منى بيفزايد ؛ و چون به عسل طلا كنند ، كلف و برص را ببرد ؛ و سفيده‌اش سرد و تر است ، و چون بر پشت چشم طلا كنند ، درد چشم را كه از گرمى بود ، مفيد باشد ؛ و زردهء تخم‌مرغ را نيم‌برشت چنين سازند كه تخم‌مرغ با پوست در ديگ اندازند و آتش دهند . چون به جوش آيد ، شماره كنند به اين نوع كه يك دو سه چهار پنج تا به سه صد رسد ؛ و اگر بىپوست اندازند ، تعداد كنند تا به صد رسد ، پس بيرون آرند . بيش : « 1 » بدترين زهرها است . مقدار يك دانگ از او كشنده است و ترياقش [ بيش موش است ؛ و ] بيش موش حيوانى است مثل موش كه مأوايش زير درخت بيش بود ؛ و اللّه أعلم بالصّواب .

--> ( 1 ) . مغص يا مغص : دردى كه بر شكم عارض شود و آن پيچيدگى روده‌هاست و اگر با احتباس مدفوع همراه باشد ، قولنج ناميده مىشود . ( لغتنامه ) ( 2 ) . بوش دربندى ، نام قرص‌هايى است كه از برگ‌هاى گياه آن مىگيرند . ( تطبيق نام‌هاى كهن گياهان دارويى 1 / 90 )